Bir belediye düşünün… Etrafında kültürel miras adını bir hazine var. Turizm projesi üretmesi gerekiyor. Fakat bir de bakmışsınız sadece envanter çalışması yapmış.
Sonrasında çöpe giden emekler.
Böyle bir çalışmayı sadece acemiler yapar. Onu da geçtim madem envanter çalışması yaptınız, çalışmanızı kaç kişi görebiliyor. Ulaşılabilirliği ne düzeyde.
Tarihi bir olguya turizm projesi hazırlandığını açıkladığınızda insanın aklına önce şu soru gelmeli: Ziyaretçi geldiğinde nereleri gezecek, ne görecek, hangi hikâyenin peşine düşecek?
Hatta ve hatta neyi deneyimleyecek?
Ne yazık ki bazı belediyelerde bu soruların cevabı, kalın bir kitap, hazırlanmış bir kültürel miras envanteri ve birkaç tanıtım broşüründen ibaret kalıyor.
Tarihi yapılar listeleniyor, eski mahalleler fotoğraflanıyor, geçmişten kalan değerler kayıt altına alınıyor. Ardından proje tamamlanmış gibi sunuluyor. Oysa ortada ziyaret edilebilecek bir mekân, yürünebilecek bir rota, deneyimlenebilecek bir kültür ya da turisti bölgede tutacak bir hikâye bulunmuyor.
Envanter çıkarmak turizm yapmak mıdır? Sorarım sizlere. Ne kadar dar bir bakış açısı.
Elbette kültürel mirasın kayıt altına alınması önemlidir. Kitaplar, arşivler ve araştırmalar geleceğe bırakılan değerli belgelerdir. Ancak bunlar turizmin kendisi değil, turizme giden yolun ilk adımlarıdır.
Asıl mesele, o bilgiyi yaşayan bir deneyime dönüştürebilmektir.
Bir tarihi evin envanterde yer alması başka, kapısının ziyaretçiye açılması başka şeydir. Bir mahalle hakkında kitap yazmak başka, o mahallede ziyaretçinin geçmişin izlerini takip edebileceği bir kültür rotası oluşturmak başka…
Tarihi Selçuklu Uygarlığına kadar uzanan bir mezarlığı anlatmak başka, o mezarlıktaki sanat eseri olan el işçiliği mezar taşlarını ortaya çıkararak bir yürüyüş güzergâhının parçası hâline getirmek başka…
Peki neden bu farkı göremiyoruz? Bazı çalışmaları yapmış olmak için mi yapıyoruz?
“Biz yaptık oldu.” “Siz kafanızı böyle şeylere takmayın.” Biz gerekeni düşünüyoruz” demekle olmuyor bu işler.
Çünkü proje üretmekle proje dosyası hazırlamayı birbirine karıştırıyorsunuz. Yapılan işin başarısını sahadaki karşılığıyla değil, basılan kitapların sayısıyla, düzenlenen toplantılarla ve hazırlanan sunumlarla ölçüyorsunuz. Yanlış bir yaklaşım bu!
Turizm ise sunumla değil, ziyaretçinin yaşadığı deneyimle anlam kazanır.
Bir turist geldiğinde yalnızca tarihi yapıların isimlerini öğrenmek istemez. O yapının hikâyesini duymak, içine girmek, çevresini keşfetmek, yöre insanıyla karşılaşmak ve oradan unutamayacağı bir deneyimle ayrılmak ister. Tadı damağında kalır ve tekrar gelirken peşine başkalarını da takar.
Bundan dolayıdır ki; belediyelerin kültürel mirası bir liste olmaktan çıkarıp ekonomik ve sosyal değere dönüştürmesi gerekiyor.
Üstelik her proje büyük bütçeler gerektirmiyor. Bazen iyi hazırlanmış bir yürüyüş rotası, bir mahallede açılan küçük bir müze, yaşayan bir zanaat atölyesi ya da hikâyesi doğru anlatılan tarihi bir yapı, yüzlerce sayfalık tanıtım kitabından daha fazla ziyaretçi çekebilir.
Belediyelere soruyorum…
Hazırladığınız projeyle kaç kitap bastınız? Bu projeyle kaç kaç turist getirdiniz? Şayet gelen olduysa; ne gördü, ne yaşadı ve neden yeniden gelmek istedi?
Çünkü kültürel mirasın turizme kazandırılması, geçmişi kâğıda geçirmekle değil, geçmişi insanların ayaklarının altına serilecek bir yol hâline getirmekle mümkündür.
Aksi hâlde raflarda duran kitaplar çoğalır, envanterler kabarır, sunumlar yenilenir…
Ama turist gelmez.
Ve bir şehrin en büyük kültürel zenginliği, kendi sınırları içinde sessizce beklemeye devam eder.
Bu şekilde düşünerek kaynakları boşa harcarsınız.
Orta çağ insanlarında bile böyle düşünce yoktu.
Sözlerim sahiplerine...
Saygılar.
Yorumlar
Adnan Coşkun
Adnan Coşkun