İlk insandan günümüz modern insana kadar, dünya düzeni değişti, medeniyetler değişti. Binlerce yıldır insanoğlu her geçen gün yenilikler keşfettiği ve bilmediği dünyada kendini güvende hissetmek için aynı sorunun etrafında dönüp duruyor.
İnsan gerçekten değişti mi, yoksa yalnızca korkularına karşı kullandığı semboller mi değişti?
Bence insan bütünüyle değişmedi. Değişen, korkularının biçimi, onlara bakış açısı ve güven arayışının araçları.
Elde mızrak, yaprak döneminde insanların korkularıyla modern dünyadaki insanın korkuları asırlar boyu hep değişkenlik yaşadı.
İlk insanların mağara duvarlarına çizdiği hayvan figürlerinden evlerin girişine yerleştirilen koruyucu işaretlere, nazar boncuklarından günümüzün görünmez güvenlik duvarlarına kadar uzanan uzun bir hikâyeden söz ediyorum.
Uzak tarihe başka bir bakış açısı geliştirdiğimizde insanın tarihi, yalnızca medeniyetlerin yükselişinin değil, korkularına karşı geliştirdiği savunmaların da tarihidir.
Bilinen tarihe göre; Dünyanın ilk misafirleri için doğa, hem yaşamın kaynağı hem de açıklanamayan tehlikelerin dünyasıydı.
Gök gürültüsü, yıldırım, hastalık ve ölüm karşısında geliştirilen inançlar, insanın bilinmeyeni anlamlandırma çabasının bir parçasıydı.
Bu korkular günümüzde de insanların korkuları arasında geçerliliğini koruyor.
Mağara resimlerinin bütün anlamlarını bugün kesin olarak bilmiyoruz. Her sembolü doğrudan bir korkunun ürünü saymak da doğru olmaz.
Zaman geçti, yerleşik hayat başladı. Evler kuruldu, şehirler büyüdü, dinler ve inanç sistemleri şekillendi. İnsan, görünmeyen tehlikelere karşı yalnızca bireysel işaretler değil, ortak anlamlar da üretmeye başladı.
Kapılara, eşyalara ve yapılara yerleştirilen semboller kimi zaman bereketi, kimi zaman korunmayı, kimi zaman da aidiyeti temsil etti.
Sonra bilim çağı geldi. Doğa olaylarının nedenlerini açıklanabildi. İnsanoğlu hastalıklarla mücadelede ilerledi. Nüfus ile birlikte dünyanın sınırları genişledi. Bir zamanlar gizemli kabul edilen pek çok olay bilimsel bilgiyle anlaşılır hâle geldi.
Bilim ile bilinir hale gelen bilgiler yaşanan dönem göre insanların bilgisine açıldı. Önceden bilimi kitaplardan öğrenen insan, gelişen teknoloji ile bilgi elektronik olarak ceplere kadar girdi.
Fakat insanın güvenlik arayışı ortadan kalkmadı. Yalnızca biçim değiştirdi.
Eskiden kötülüğü uzak tutacağına inanılan bir işaretin yerini bugün bazen para, sigorta, teknoloji veya dijital güvenlik alıyor. Bunların hepsi aynı şey değil elbette. Bir nazar boncuğuyla bilimsel temelli bir güvenlik sistemi arasında işlev ve kanıt bakımından büyük fark var. Ancak ikisinin de insanın belirsizlik karşısında güven arayışına temas edebildiği bir gerçek.
Bugünün insanı artık yıldırımdan çok ekonomik çöküşten, salgınlardan çok gelecek kaygısından, dışarıdaki tehlikelerden değil, kendi kurduğu dünyanın sonuçlarından da korkuyor. Bilgiye saniyeler içinde ulaşıyoruz ama belirsizliğe karşı daha güçlü olup olmadığımız tartışmaya açık bir konu.
Tarihsel dönüşümün en çarpıcı tarafı insan, dünyayı kontrol etme gücünü artırdıkça kontrol edemediği alanların da farkına varıyor.
Mağara duvarlarına çizilen semboller ve eski çağlarda insanların kullandığı koruma amaçlı figürler bu yüzden hâlâ hayatımızda. Bazen bir geleneğin hatırası, bazen bir aidiyet işareti, bazen de umuda tutunmanın yolu olarak…
İnsan korkularını yenmek için mi semboller üretiyor, yoksa çaresizlik içinde onlarla yaşayabilmek için mi?
İlk insandan modern insana kadar “beyin” hep aynı şekilde yaratılmıştır. Yaratandan ötürü beyin kusursuz yaratılmıştır. Çalışma biçimi hep aynıdır. İnsanı iç ve dış etkenlere karşı uyarıcı ve koruyucu çözümler üretir.
Yüzyıllar önce evinin kapısına koruyucu bir işaret koyan insanla bugün geleceğini güvence altına almaya çalışan insan arasında büyük bir tarihsel mesafe var.
Ama ikisinin de içinde benzer bir dilek saklı: Kötülük benden uzak dursun, sevdiklerime bir şey olmasın, yarın biraz daha öngörülebilir olsun.
Yorum Yazın